Η Ευρυτανία είναι μια από τις πιο ορεινές περιοχές της Ελλάδας, με ιστορία που ξεκινά από τα προϊστορικά χρόνια. Οι πρώτοι γνωστοί κάτοικοι ήταν οι Δόλοπες, ένα τραχύ φύλο που σύμφωνα με τον Όμηρο κατοικούσε στις βόρειες πλαγιές της περιοχής και θεωρούνταν ανδρείοι πολεμιστές. Αργότερα, η περιοχή πήρε το όνομά της από τους Ευρυτάνες, πιθανώς από τον μυθικό ήρωα Εύρυτο, βασιλιά της Οιχαλίας, που φημιζόταν για την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στην τοξοβολία.
Η Ιλιάδα του Ομήρου αναφέρει τους Ευρυτάνες ανάμεσα στους συμμάχους που συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο, υπό την ηγεσία αρχηγών όπως ο Γουνέας, ο Φοίνικας, ο Θόαντας, ο Μαχάων και ο Ποδαλείριος, γιοι του Ασκληπιού. Οι ορεινοί αυτοί λαοί ήταν φημισμένοι για τη δύναμη και την αντοχή τους, αλλά και για την αγριότητά τους — οι αρχαίοι συγγραφείς μιλούν για έναν λαό σχεδόν «ακατάληπτο», που μιλούσε γλώσσα δύσκολη στους υπόλοιπους Έλληνες.
Κατά τους κλασικούς χρόνους, η Ευρυτανία αποτέλεσε τμήμα της Αιτωλίας και εντάχθηκε αργότερα στην Αιτωλική Συμπολιτεία, που εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές δυνάμεις της ελληνιστικής Ελλάδας. Η στρατηγική θέση της περιοχής, ανάμεσα στην Αιτωλία, τη Θεσσαλία και τη Φθιώτιδα, την έκανε πεδίο συγκρούσεων. Το 429 π.Χ. ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης πραγματοποίησε εκστρατεία εναντίον των Ευρυτάνων, με σκοπό να εξασφαλίσει την περιοχή για την Αθήνα, αλλά ηττήθηκε από κοινούς Ευρυτάνες και Αιτωλούς, γεγονός που δείχνει τη μαχητικότητα των κατοίκων και τη δυσκολία κατάκτησης του ορεινού εδάφους.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν τη συνεχή κατοίκηση της περιοχής. Στον λόφο Παλιόκαστρο σώζονται κατάλοιπα τειχών φρουρίου, πιθανόν της κλασικής ή ελληνιστικής εποχής. Στη θέση Καμίνια έχουν αποκαλυφθεί τάφοι με χάλκινα κτερίσματα, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για τον ακριβή εντοπισμό της αρχαίας Οιχαλίας, που σύμφωνα με ορισμένους μελετητές βρισκόταν στα Πετράλωνα ή στη Χόχλια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα διάσπαρτα ίχνη μυκηναϊκών εγκαταστάσεων, που μαρτυρούν ότι η περιοχή είχε σημαντικό ρόλο ήδη από την ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Κατά την ελληνιστική περίοδο, η Ευρυτανία συνέχισε να αποτελεί μέρος της Αιτωλικής Συμπολιτείας, η οποία συγκρούστηκε επανειλημμένα με τους Μακεδόνες και τους Ρωμαίους. Μετά την ήττα της Συμπολιτείας το 189 π.Χ., η περιοχή πέρασε υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, αλλά οι κάτοικοι διατήρησαν την τοπική τους ταυτότητα και τον ορεινό τρόπο ζωής τους.
Σήμερα, ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει την αρχαία αυτή κληρονομιά μέσα από τα ερείπια, τα τοπωνύμια και τους θρύλους που διασώζονται: τα τείχη στο Παλιόκαστρο, τους λόφους-παρατηρητήρια που επέλεγαν οι πρόγονοι για οχυρά, αλλά και τα ευρήματα που εκτίθενται σε μουσεία της περιοχής. Η Ευρυτανία δεν είναι μόνο προορισμός φυσικής ομορφιάς, αλλά και ένα ανοιχτό μουσείο ιστορίας που αφηγείται την πορεία ενός περήφανου λαού από την εποχή του μύθου μέχρι σήμερα.
Αρχαιολογικά σημεία που μπορεί να επισκεφθεί ο ταξιδιώτης:
- Λόφος Παλιόκαστρο (Άγιος Ανδρέας) – Σύντομη ανάβαση, πανοραμική θέα και ίχνη τειχών πιθανής κλασικής/ελληνιστικής περιόδου.
- Καμίνια (περιοχή Αγίου Ανδρέα) – Αρχαιολογικός χώρος με τάφους και χάλκινα κτερίσματα.
- Πετράλωνα ή Χόχλια – Πιθανές τοποθεσίες της αρχαίας Οιχαλίας του Εύρυτου· ιδανικό για όσους αγαπούν την προϊστορία.
- Δυτική Φραγκίστα – Στενωπά – Θέσεις με οχυρωματικά κατάλοιπα και στρατηγικά περάσματα.
- Λαογραφικό Μουσείο Καρπενησίου – Εκθέσεις με αντικείμενα από την αρχαιότητα έως σήμερα.
