Η Ιλιάδα του Ομήρου αναφέρει τους Ευρυτάνες ανάμεσα στους συμμάχους που συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο, υπό την ηγεσία αρχηγών όπως ο Γουνέας, ο Φοίνικας, ο Θόαντας, ο Μαχάων και ο Ποδαλείριος, γιοι του Ασκληπιού. Οι ορεινοί αυτοί λαοί ήταν φημισμένοι για τη δύναμη και την αντοχή τους, αλλά και για την αγριότητά τους — οι αρχαίοι συγγραφείς μιλούν για έναν λαό σχεδόν «ακατάληπτο», που μιλούσε γλώσσα δύσκολη στους υπόλοιπους Έλληνες.

Κατά τους κλασικούς χρόνους, η Ευρυτανία αποτέλεσε τμήμα της Αιτωλίας και εντάχθηκε αργότερα στην Αιτωλική Συμπολιτεία, που εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές δυνάμεις της ελληνιστικής Ελλάδας. Η στρατηγική θέση της περιοχής, ανάμεσα στην Αιτωλία, τη Θεσσαλία και τη Φθιώτιδα, την έκανε πεδίο συγκρούσεων. Το 429 π.Χ. ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης πραγματοποίησε εκστρατεία εναντίον των Ευρυτάνων, με σκοπό να εξασφαλίσει την περιοχή για την Αθήνα, αλλά ηττήθηκε από κοινούς Ευρυτάνες και Αιτωλούς, γεγονός που δείχνει τη μαχητικότητα των κατοίκων και τη δυσκολία κατάκτησης του ορεινού εδάφους.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν τη συνεχή κατοίκηση της περιοχής. Στον λόφο Παλιόκαστρο σώζονται κατάλοιπα τειχών φρουρίου, πιθανόν της κλασικής ή ελληνιστικής εποχής. Στη θέση Καμίνια έχουν αποκαλυφθεί τάφοι με χάλκινα κτερίσματα, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για τον ακριβή εντοπισμό της αρχαίας Οιχαλίας, που σύμφωνα με ορισμένους μελετητές βρισκόταν στα Πετράλωνα ή στη Χόχλια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα διάσπαρτα ίχνη μυκηναϊκών εγκαταστάσεων, που μαρτυρούν ότι η περιοχή είχε σημαντικό ρόλο ήδη από την ύστερη Εποχή του Χαλκού.

Κατά την ελληνιστική περίοδο, η Ευρυτανία συνέχισε να αποτελεί μέρος της Αιτωλικής Συμπολιτείας, η οποία συγκρούστηκε επανειλημμένα με τους Μακεδόνες και τους Ρωμαίους. Μετά την ήττα της Συμπολιτείας το 189 π.Χ., η περιοχή πέρασε υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, αλλά οι κάτοικοι διατήρησαν την τοπική τους ταυτότητα και τον ορεινό τρόπο ζωής τους.

Σήμερα, ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει την αρχαία αυτή κληρονομιά μέσα από τα ερείπια, τα τοπωνύμια και τους θρύλους που διασώζονται: τα τείχη στο Παλιόκαστρο, τους λόφους-παρατηρητήρια που επέλεγαν οι πρόγονοι για οχυρά, αλλά και τα ευρήματα που εκτίθενται σε μουσεία της περιοχής. Η Ευρυτανία δεν είναι μόνο προορισμός φυσικής ομορφιάς, αλλά και ένα ανοιχτό μουσείο ιστορίας που αφηγείται την πορεία ενός περήφανου λαού από την εποχή του μύθου μέχρι σήμερα.

Αρχαιολογικά σημεία που μπορεί να επισκεφθεί ο ταξιδιώτης:

• Λόφος Παλιόκαστρο (Άγιος Ανδρέας) – Σύντομη ανάβαση, πανοραμική θέα και ίχνη τειχών πιθανής κλασικής/ελληνιστικής περιόδου.
• Καμίνια (περιοχή Αγίου Ανδρέα) – Αρχαιολογικός χώρος με τάφους και χάλκινα κτερίσματα.
• Πετράλωνα ή Χόχλια – Πιθανές τοποθεσίες της αρχαίας Οιχαλίας του Εύρυτου· ιδανικό για όσους αγαπούν την προϊστορία.
• Δυτική Φραγκίστα – Στενωπά – Θέσεις με οχυρωματικά κατάλοιπα και στρατηγικά περάσματα.
• Λαογραφικό Μουσείο Καρπενησίου – Εκθέσεις με αντικείμενα από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Είναι δύο πολιτιστικές εκδηλώσεις που διεξάγονται τον Ιούλιο και Αύγουστο στην πόλη του Καρπενησίου. Κυριαρχούν μουσικές, θεατρικές, χορευτικές εκδηλώσεις κ.ά.

Εμποροπανήγυρη

Στις 29 Ιουλίου έως 3 Αυγούστου πραγματοποιείται εμποροπανήγυρη στην πόλη του Καρπενησίου που συγκεντρώνει το ενδιαφέρων των ντόπιων κατοίκων αλλά και των επισκεπτών.

Γιορτές Χειμώνα

Η έναρξη των εκδηλώσεων είναι 15 μέρες πριν τα Χριστούγεννα και διαρκούν 10-15 μέρες. Η έναρξη των γιορτών γίνεται με το άναμμα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου στην κεντρική πλατεία της πόλης και ακολουθεί αλυσίδα πολιτιστικών εκδηλώσεων μέχρι τις πρώτες μέρες του νέου έτους, με οργανωτές το Δήμο και άλλους πολιτιστικούς φορείς.

Μποτσάρεια

Στο Καρπενήσι πραγματοποιούνται και πολλές αθλητικές δραστηριότητες όπως τα «Μποτσάρεια» που περιλαμβάνουν αγώνες ανώμαλου δρόμου που συνδιοργανώνει το ΣΕΓΑΣ Λαμίας και ο αθλητικός Σύλλογος ΑΠΟΚ «Το Βελούχι». Στους αγώνες συμμετέχουν αθλητές από την Στερεά Ελλάδα και άλλες περιοχές. Οι αγώνες πραγματοποιούνται συνήθως τον Αύγουστο.

Αποκριά

Πέραν από το μασκάρεμα τελούνται τα αγερμικά έθιμα του Καρπενησιού, η αποκριάτικη λαϊκή παράσταση «Πανάρατου» και το «Γύφτικο Γάμο» της Καθαρής Δευτέρας. Ο «Πανάρατος» είναι ένα έθιμο που αναβιώνει την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα. Το έθιμο αυτό κρατάει απ’ τις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι μια θεατρική παράσταση με κεντρικό άξονα μια παραλλαγή της υπόθεσης της Ερωφίλης, αλλά εμπλουτίζεται και με θέματα της επικαιρότητας. Ο Πανάρετος είναι γιος του βασιλιά της Θράκης και ερωτεύεται την κόρη του βασιλια, δυστυχώς η κοπέλα προορίζεται για άλλο σύζυγο και έτσι ο Πανάρετος αποκεφαλίζεται ενώ η άμοιρη κοπέλα αυτοκτονεί.

Την Κ. Δευτέρα παίζεται ο «Γύφτικος Γάμος», σατυρική κωμωδία με πρωταγωνιστές μόνο άντρες κατοίκους του χωριού, η ταύτιση των ηθοποιών είναι τέτοια που τα παρατσούκλια της παράστασης τους ακολουθούν και στην καθημερινή τους ζωή.

Ρουμελιώτικο Πάσχα στο Καρπενήσι

Το Πάσχα στο Καρπενήσι γίνεται η περιφορά και η συνάντηση των Επιταφίων στην κεντρική πλατεία της πόλης τη Μεγάλη Παρασκευή με τη συμμετοχή της Φιλαρμονικής. Το Μεγάλο Σάββατο η Ανάσταση του Θεανθρώπου γιορτάζεται με τη ρίψη βεγγαλικών και το μοίρασμα κόκκινων αυγών από το Δήμο σε κατοίκους και επισκέπτες.

Την Κυριακή του Πάσχα, ολόκληρη η πόλη κυριολεκτικά καλύπτεται από τον καπνό εκατοντάδων λάκκων στις γειτονιές της πόλης, στους οποίους οι κάτοικοι καίνε κληματαριές. Το έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο την Κυριακή του Πάσχα σχεδόν σε όλα τα σπίτια του Καρπενησίου. Δίπλα στους λάκκους στήνονται οι σούβλες για το ψήσιμο του οβελία και το γλέντι με άφθονο φαγητό, ποτό, χορούς και τραγούδια διαρκεί μέχρι αργά το βράδυ. Παράλληλα, ο Δήμος ανήμερα του Πάσχα διοργανώνει μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις, στις οποίες είναι καλεσμένοι ντόπιοι και τουρίστες.

Πανηγύρια

• Πανηγύρι του Αγίου Νικολάου Καρπενησιώτη στις 23 Σεπτεμβρίου όπου είναι και τοπική αργία.
• Πανηγύρι του Αγίου Αθανασίου στις 2 Μαΐου.
• Πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου
• Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου.
• Την τελευταία Κυριακή του Αυγούστου διοργανώνεται πανηγύρι προς τιμήν των Ευρυτάνων Αγίων.

Πηγή [απόσπασμα]
Ήθη & έθιμα Καρπενησίου: παραδόσεις αναλλοίωτες στο χρόνο
Γνωρίστε την Ελλάδα | gnoristetinellada.gr